Gerard Gervedink Nijhuis kent de monumentale kerk van Bathmen al zijn hele leven. Hij is geboren en getogen Bathmenaar en woont nog in zijn ouderlijk huis, hemelsbreed een paar honderd meter van de kerk. Naast zijn academische loopbaan, inmiddels met pensioen, is hij zeer geïnteresseerd in geschiedenis en erelid van de Oudheidkundige Kring in Bathmen. ‘Ik herinner me de diensten nog, die ik bijwoonde als kind.’

Na in de eerste helft van de 13e eeuw te zijn gebouwd, werd de kerk door de bisschop van Utrecht geschonken aan de Grote of Lebuïnuskerk te Deventer. In eerste instantie was het een katholieke kerk die later veranderde in een protestantse kerk.

Gerard, hoe zou jij de kerk omschrijven?
‘Het is een echte dorpskerk, middenin het dorp en gelegen op een verhoging. De kerk is een mooie blikvanger als je in Bathmen rondloopt. Waarschijnlijk zijn het koor en de toren in hun huidige vorm gebouwd in de 15e eeuw. Uit deze tijd stammen ook de muurschilderingen in het koor. Het oorspronkelijke middenschip van de kerk was iets lager en smaller dan het koor. In 1870 is dit vervangen door het huidige middenschip met twee forse zijbeuken, zodat er een driebeukige kerk ontstond. Het orgel is in 1876 in gebruik genomen en nu dus 150 jaar oud. In 1976 zijn de ruimtes aan weerszijden van de toren compleet vernieuwd, waardoor de toren nu veel meer tot zijn recht komt. Onlosmakelijk met de kerk verbonden is de directe omgeving met bomen en struiken en grasveld zodat je echt naar de kerk toeloopt en de kerk ziet. Voor de kerk prijkt het kunstwerk ‘Rollende paarden’ en wie goed kijkt vindt in de eikenboom bij de toren het aansprekende beeldje van de dorpsdokter, ook bekend als de schrijver Belcampo (pseudoniem van Herman Pieter Schönfeld Wichers).

Wat weet je van de muurschilderingen?
‘De muurschilderingen zijn ontdekt in 1870 bij de verbouwing en werden de mooiste van Noord-Europa genoemd. De grootste afbeelding stelt de legende van de tienduizend martelaren voor. Tussen de ramen staan apostelen met teksten uit de tien geboden, die als een soort stripverhaal worden aangeboden aan de kerkgangers. In 1976 werd de kerk opnieuw gerestaureerd en daar ben ik bij geweest, bovenop een steiger achter de kansel. Restaurateur Haakma Wagenaar verwijderde kalklagen waarbij fragmenten van een muurschildering van het laatste Oordeel tevoorschijn kwamen. Fascinerend om mee te maken.’

Wat zijn jouw eerste jeugd herinneringen aan de kerk?
‘Mijn ouders waren kerkelijk dus als kind ging ik ook naar de kerk en de zondagsschool. Wat me het meest bijblijft waren de diensten en dan vooral die tijdens de kerstdagen. De kerk zat bomvol en als kind kreeg je dan van de kerk een cadeautje, meestal een boek of een bijbelse prent. Het was een vrijzinnige en zeker geen strenge kerk.’

Welke rol speelt de kerk in de gemeenschap van Bathmen?
‘De rol van de kerk als geloofsgebouw wordt wel minder, er zijn minder gelovigen. Er wordt vanuit de kerk nauwelijks nog getrouwd of gedoopt. Toch is de kerk nog steeds onlosmakelijk met het dorp verbonden als centraal middelpunt. Er sluiten veel kerken noodgedwongen hun deuren, omdat de exploitatiekosten te hoog worden en de kerkgemeenschappen te klein. Dus er moet ook naar andere invullingen gekeken worden. Zes studenten vanuit verschillende disciplines van Hogeschool Saxion hebben onderzocht hoe deze kerk ook op andere manieren gebruikt zou kunnen worden, zowel religieus als maatschappelijk. De uitkomsten van dit onderzoek zijn nog niet bekend gemaakt. Andere activiteiten in de kerk die nu al plaatsvinden zijn klassieke concerten en kunstexposities. Verder is er een stichting “Vrienden van het monument Dorpskerk Bathmen” die geld probeert te generen voor het behoud van de kerk. De subsidie is niet voldoende. Waar je in deze onrustige tijden ook aan zou kunnen denken, is dat de kerk met de diaconie weer een centraal punt in het dorp wordt. Voor allerlei soorten hulp: geestelijke hulp in algemene zin en ook breder maatschappelijk georiënteerd, zoals een noodsteunpunt. Misschien is dat wel waar de kerk uiteindelijk van grote meerwaarde kan zijn voor de hele gemeenschap Bathmen.’

Fotografie: Viorica Cernica

 

Benieuwd naar de dorpskerk van Bathmen? Deze is te bezichtigen tijdens Open Monumentendag 2026:

Dorpskerk Bathmen